اگر برای برندتان ایده محصول مشخصی دارید یا فرمول موجودتان از نظر پایداری، بافت، حس مصرف، قیمت تمامشده یا تکرارپذیری تولید به اصلاح نیاز دارد، ما پروژه را از تعریف مشخصات هدف تا طراحی فرمول، نمونهسازی آزمایشگاهی و بهینهسازی پیش میبریم.
نقطه شروع، فهرستی از مواد اولیه نیست. ابتدا باید بدانیم محصول برای چه مصرفکنندهای، با چه عملکردی، در چه بستهبندی و برای کدام بازار طراحی میشود. این اطلاعات به ما کمک میکنند امکانپذیری پروژه و مسیر فنی مناسب آن را ارزیابی کنیم.
توسعه فرمولاسیون سفارشی دقیقاً چیست؟
توسعه فرمولاسیون سفارشی یعنی طراحی یک محصول بر اساس بریف اختصاصی برند؛ نه انتخاب یک Recipe عمومی و تغییر چند ماده یا درصد.
در این فرایند، عملکرد مورد انتظار، شکل محصول، ویژگیهای حسی، مواد فعال، سیستم پایه، pH، رئولوژی، روش ساخت، بستهبندی، قیمت هدف و محدودیتهای بازار بهصورت یک سیستم واحد بررسی میشوند. یک فرمول خوب باید علاوه بر ظاهر مناسب در مقیاس آزمایشگاهی، قابلیت ارزیابی، تکرارپذیری و انتقال منطقی به تولید را نیز داشته باشد.
این خدمت برای پروژههای زیر مناسب است:
- طراحی محصول جدید از نقطه صفر
- اصلاح و بهینهسازی یک فرمول موجود
- بررسی محصول مرجع و تعریف ویژگیهای هدف، بدون کپیکردن فرمول یا هویت تجاری آن
- رفع مشکلاتی مانند دوفازشدن، رسوب، تغییر رنگ و بو، ویسکوزیته نامناسب یا تجربه مصرف ضعیف
- کاهش منطقی هزینه تولید با حفظ مشخصات کلیدی محصول
- توسعه محصول برای مسیر Private Label یا تولید قراردادی
- ارزیابی امکان استفاده از اکتیوها و سامانههای انتقال تخصصی
اگر هنوز بریف محصول شما کامل نیست، مشاوره تخصصی فرمولاسیون میتواند قدم مناسبتری برای شروع باشد.
چه محصولاتی قابل بررسی هستند؟
دامنه پروژههای ما محصولات پوستی و مویی مانند کرم و لوسیون، ژل و سرم، شوینده، شامپو، ضدآفتاب، محصولات محافظتی و محصولات چندمنظوره را دربر میگیرد.
پذیرش نهایی پروژه به پیچیدگی فرمول، نوع مواد فعال، ادعای محصول، آزمونهای لازم و امکانات موردنیاز برای توسعه یا تولید بستگی دارد. برای مثال، طراحی پایه یک مرطوبکننده با پروژه ضدآفتاب یا محصول حاوی بایواکتیو حساس، مسیر ارزیابی یکسانی ندارد.
در ضدآفتاب، انتخاب فیلترها بهتنهایی عدد SPF یا سطح محافظت را مشخص نمیکند. ادعای محافظت باید با آزمون مرتبط روی محصول نهایی پشتیبانی شود.
فرمول سفارشی چه تفاوتی با گزینههای دیگر دارد؟
| مسیر | نقطه شروع | میزان انطباق با برند | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| فرمول آماده | یک ساختار از پیش طراحیشده | محدود | ورود سریعتر با تمایز فنی کمتر |
| توسعه فرمول سفارشی | بریف، بازار هدف و مشخصات اختصاصی | بالا | محصول متمایز یا پروژه دارای نیاز فنی مشخص |
| Private Label | یک مدل تولید و عرضه با نام برند سفارشدهنده | متغیر | برندی که به تولید و بستهبندی تحت نام خود نیاز دارد |
Private Label و توسعه سفارشی دو مفهوم متضاد نیستند. یک محصول Private Label میتواند بر پایه فرمول موجود تولید شود یا برای آن فرمول اختصاصی توسعه یابد. دامنه تحقیقوتوسعه باید پیش از شروع مشخص باشد.
برای آشنایی بیشتر با منطق این انتخاب میتوانید مطلب مزایای فرمولاسیون اختصاصی برای برندها را بخوانید.
مسیر همکاری از بریف تا نمونه
۱. دریافت بریف و بررسی امکانپذیری
در قدم اول، نوع محصول، مصرفکننده هدف، عملکرد مورد انتظار، نمونه مرجع، ویژگیهای حسی، بازار مقصد، بستهبندی و محدودیت هزینه بررسی میشوند. اگر فرمول یا نمونه موجودی دارید، مشکل آن باید با نشانههای قابل مشاهده و شرایط وقوع مشکل توضیح داده شود.
۲. طراحی ساختار فرمول
پس از روشنشدن هدف، سیستم پایه، مواد فعال و کمکی، محدودههای مصرف، ترتیب افزودن مواد و پارامترهای فرایند انتخاب میشوند. دسترسی واقعی به مواد اولیه و امکان جایگزینی آنها نیز در این مرحله اهمیت دارد؛ فرمولی که فقط روی کاغذ قابل ساخت باشد، پاسخ مناسبی برای پروژه تجاری نیست.
۳. ساخت نمونه آزمایشگاهی
نمونه اولیه برای بررسی ظاهر، بافت، یکنواختی، بو، رنگ، pH، ویسکوزیته، نحوه پخش و سایر مشخصات مرتبط ساخته میشود. نمونه اولیه پاسخ همه سؤالهای محصول نیست؛ وظیفه آن فراهمکردن مبنایی برای ارزیابی و اصلاح است.
۴. ارزیابی و بهینهسازی
بازخورد فنی و حسی نمونه بررسی میشود و اصلاحات لازم انجام میگیرند. تغییر یک ماده میتواند بر پایداری، حس مصرف، سیستم نگهدارنده، بستهبندی یا قیمت اثر بگذارد؛ بنابراین اصلاح فرمول باید بر اساس اثر آن بر کل سیستم انجام شود.
۵. تعیین مسیر آزمون و انتقال به تولید
بر اساس نوع محصول و دامنه توافقشده، پروژه میتواند وارد ارزیابیهای تکمیلی، انتخاب بستهبندی، پایلوت، اسکیلآپ یا مسیر Private Label شود. نمونه موفق آزمایشگاهی مستقیماً معادل فرمول تثبیتشده در مقیاس کارخانه نیست. تجهیزات، ترتیب اختلاط، سرعت برش، نرخ سردشدن و اندازه بچ میتوانند رفتار محصول را تغییر دهند.
خروجی پروژه چگونه مشخص میشود؟
توسعه فرمول میتواند در سطح نمونه آزمایشگاهی، فرمول بهینهشده، ارزیابیهای توافقشده یا پشتیبانی انتقال به تولید تعریف شود. دامنه هر پروژه باید پیش از شروع روشن کند که کدام موارد جزو تحویل هستند:
- فایل فرمول و روش ساخت
- تعداد و مقدار نمونهها
- تعداد مراحل اصلاح
- مشخصات کنترلی مورد توافق
- آزمونهای داخل پروژه و آزمونهای جداگانه
- بررسی بستهبندی
- پایلوت یا پشتیبانی اسکیلآپ
- مستندات موردنیاز برای ادامه مسیر تجاریسازی
این شفافیت از یکسانگرفتن «تحویل Recipe»، «توسعه محصول» و «انتقال فناوری» جلوگیری میکند.
فرمول بر اساس چه معیارهایی طراحی میشود؟
عملکرد و ادعای محصول: نوع ادعا مشخص میکند چه مواد، چه سطحی از شواهد و چه آزمونهایی لازماند. وجود یک ماده شناختهشده در فهرست ترکیبات، تمام خواص آن ماده را به محصول نهایی منتقل نمیکند.
تجربه مصرف: بافت، سرعت جذب، چسبندگی، حس پس از مصرف، کف، قابلیت شستوشو و رایحه میتوانند مستقیماً بر پذیرش محصول اثر بگذارند.
مواد اولیه و قیمت هدف: کیفیت، گرید، تأمینپذیری، حداقل سفارش و امکان جایگزینی مواد باید با قیمت تمامشده هدف هماهنگ باشند.
فرایند تولید: فرمول باید با تجهیزات، اندازه بچ و محدودیتهای خط تولید قابل تطبیق باشد.
بستهبندی: تماس محصول با هوا، نور، رطوبت و اجزای ظرف میتواند بر پایداری و حفاظت میکروبی اثر بگذارد. بستهبندی نباید در پایان پروژه بهعنوان یک تصمیم صرفاً ظاهری دیده شود.
بازار مقصد: فهرست مواد مجاز، الزامات برچسب، مدارک ایمنی و قواعد ادعا در بازارهای مختلف یکسان نیستند.
آزمونها بر اساس ریسک محصول انتخاب میشوند
یک فهرست ثابت از آزمونها برای تمام محصولات علمی نیست. شکل محصول، میزان آب، نوع مصرف، محل استفاده، بستهبندی، مواد فعال و گروه مصرفکننده تعیین میکنند چه ارزیابیهایی لازماند.
راهنمای ISO/TR 18811 نیز یک پروتکل واحد برای تمام محصولات آرایشی تعیین نمیکند و انتخاب شرایط، روشها و معیارهای پذیرش را به ویژگیهای محصول وابسته میداند.
بسته به پروژه، بررسیهای مرتبط میتوانند شامل مشخصات ظاهری، pH، ویسکوزیته، رفتار در شرایط دمایی، تغییر رنگ و بو، پایداری فیزیکی، کیفیت میکروبی، کارایی سیستم نگهدارنده و سازگاری با بستهبندی باشند. جزئیات آزمونهای پایداری و کنترل کیفیت محصول را در صفحه اختصاصی آوردهایم.
برای محصولات مستعد آلودگی، ارزیابی حفاظت میکروبی باید بر اساس ریسک انجام شود. استاندارد ISO 11930 روش مرجع ارزیابی حفاظت ضدمیکروبی محصول آرایشی را ارائه میکند؛ حذف این ارزیابی نیز باید بر پایه ارزیابی مستدل کمخطر بودن محصول باشد.
اکتیوهای High-Tech فقط یک نام روی لیبل نیستند
پپتیدها، فاکتورهای رشد، اگزوزومها و سامانههایی مانند لیپوزوم یا نانوامولسیون میتوانند پروژه را از نظر پایداری، آنالیز، بستهبندی و شواهد موردنیاز پیچیدهتر کنند.
در چنین پروژههایی باید منشأ و مشخصات ماده، سازگاری آن با پایه، شرایط نگهداری، منطق مقدار مصرف، پایداری و ارتباط شواهد با محصول نهایی بررسی شوند. استفاده از نام یک بایواکتیو در لیبل، بهتنهایی عملکرد محصول را اثبات نمیکند.
فعالیتهای علمی دکتر امیرحسین اسکندری در حوزه بیوتکنولوژی، دارورسانی، انکپسولهسازی، فاکتورهای رشد و اگزوزوم در صفحه سوابق و زمینههای تخصصی معرفی شدهاند. برای آشنایی با یکی از این گروههای مواد نیز میتوانید مقاله پپتیدها و SH‑Oligopeptide‑1 در محصولات پوستی را مطالعه کنید.
ادعای محصول از ابتدای طراحی وارد پروژه میشود
عبارتهایی که روی نام، لیبل، وبسایت و تبلیغات محصول نوشته میشوند، بر انتخاب مواد، نوع آزمون و مسیر مقرراتی اثر دارند.
برای مثال، «کمک به حفظ رطوبت پوست» با «درمان اگزما» یک ادعا نیست. براساس توضیح رسمی FDA درباره مرز محصول آرایشی و دارویی، هدف مصرف و ادعاهای درمان بیماری یا اثر بر ساختار و عملکرد بدن میتوانند طبقهبندی محصول را تغییر دهند.
در اتحادیه اروپا نیز ادعاهای آرایشی باید صادقانه، قابل پشتیبانی و متناسب با شواهد باشند. مقررات ادعاهای محصولات آرایشی اتحادیه اروپا اجازه نمیدهد ویژگی اثباتنشدهای به محصول نسبت داده شود.
اگر محصول برای بازار ایران یا بازار خارجی مشخصی توسعه مییابد، الزامات همان بازار باید در زمان برنامهریزی و تجاریسازی بررسی شوند.
زمان و هزینه پروژه چگونه تعیین میشود؟
زمان و هزینه به نوع محصول، پیچیدگی سیستم، مواد فعال، تعداد نمونهها و اصلاحات، آزمونهای موردنیاز، بستهبندی، اسکیلآپ و سطح مستندات بستگی دارند. به همین دلیل یک تعرفه یا زمان واحد برای تمام پروژهها بیان دقیقی نیست.
برای دریافت برآورد اولیه، این اطلاعات را ارسال کنید:
- نوع محصول و مرحله فعلی پروژه
- مصرفکننده و بازار هدف
- عملکرد و ادعاهای موردنظر
- نمونه یا محصول مرجع
- بافت، رنگ، بو و تجربه مصرف مطلوب
- مواد الزامی یا مواد غیرقابلاستفاده
- بستهبندی احتمالی
- قیمت تمامشده یا رده قیمتی هدف
- تیراژ و زمانبندی مورد انتظار
مالکیت فرمول و محرمانگی
حق استفاده از فرمول، میزان انحصار، محرمانگی اطلاعات، مالکیت فایلها و سطح پشتیبانی پس از تحویل باید پیش از شروع، بهصورت مکتوب در پیشنهاد یا قرارداد پروژه تعیین شوند. عبارت «فرمول اختصاصی» بهتنهایی پاسخ روشنی درباره مالکیت حقوقی یا انحصار ایجاد نمیکند.
اگر پروژه شامل اطلاعات محرمانه، فرمول موجود یا نوآوری ثبتنشده است، شرایط تبادل این اطلاعات را پیش از ارسال فایل کامل مشخص کنید.
درباره تخصص علمی پروژه
دکتر امیرحسین اسکندری دارای کارشناسی ارشد مهندسی شیمی با گرایش داروسازی از دانشگاه تهران و دکتری مهندسی شیمی با گرایش بیوتکنولوژی از دانشگاه تربیت مدرس است. فعالیتهای معرفیشده او حوزههای فرمولاسیون، بیوتکنولوژی، دارورسانی، بایواکتیوها و آموزش تخصصی را دربر میگیرند.
در این صفحه، عنوان «دکتر» به مدرک دانشگاهی اشاره دارد و به معنای پزشک یا داروساز بودن نیست. اطلاعات تکمیلی در صفحه درباره دکتر اسکندری و مدارک و گواهینامهها در دسترس است.
پرسشهای متداول
آیا فرمول موجود را هم اصلاح میکنید؟
بله. اگر محصول با مشکلاتی مانند ناپایداری، دوفازشدن، ویسکوزیته نامناسب، تجربه مصرف ضعیف یا هزینه بالا روبهرو است، فرمول و شرایط ساخت آن قابل بررسی است. برای تحلیل دقیقتر، نمونه، فرمول، روش ساخت و شرح شرایط بروز مشکل لازم است.
آیا قبل از تولید، نمونه آزمایشگاهی ساخته میشود؟
نمونهسازی آزمایشگاهی یکی از مراحل توسعه است و امکان بررسی اولیه ظاهر، بافت و مشخصات قابلاندازهگیری را فراهم میکند. تعداد نمونهها و مراحل اصلاح باید در دامنه پروژه مشخص شود.
آیا تمام آزمونها در هزینه توسعه فرمول قرار دارند؟
نوع و تعداد آزمونها به محصول وابستهاند. آزمونهای داخل دامنه، خدمات اختیاری و آزمونهای نیازمند آزمایشگاه همکار باید در پیشنهاد پروژه از یکدیگر تفکیک شوند.
آیا فرمول آزمایشگاهی مستقیماً قابل تولید انبوه است؟
تولید در مقیاس بزرگ میتواند به اصلاح روش ساخت یا پارامترهای فرایند نیاز داشته باشد. اگر پایلوت، اسکیلآپ یا حضور در محل تولید لازم است، این بخش باید در دامنه همکاری تعریف شود.
آیا Private Label همان فرمول اختصاصی است؟
خیر. Private Label یک مدل تولید و عرضه محصول با نام تجاری سفارشدهنده است. فرمول آن میتواند آماده، اصلاحشده یا کاملاً اختصاصی باشد.
هزینه و مدت پروژه چه زمانی مشخص میشود؟
پس از دریافت بریف و روشنشدن نوع محصول، میزان پیچیدگی، خروجی مورد انتظار، آزمونها و مرحله نهایی همکاری میتوان برآورد معناداری ارائه کرد.
برای شروع، بریف پروژه را ارسال کنید
اگر ایده محصول، نمونه مرجع یا فرمول نیازمند اصلاح دارید، اطلاعات اولیه پروژه را از طریق صفحه تماس ارسال کنید. پس از بررسی نوع محصول، هدف، محدودیتها و مرحله فعلی پروژه، امکانپذیری و مسیر مناسب همکاری مشخص میشود.
ایمیل: info@dr-eskandari.com
منابع علمی و مقرراتی
- FDA؛ مرز میان محصول آرایشی و دارویی
- Regulation (EC) No 1223/2009؛ مقررات محصولات آرایشی اتحادیه اروپا
- Regulation (EU) No 655/2013؛ معیارهای ادعاهای محصولات آرایشی
- ISO/TR 18811:2018؛ راهنمای آزمون پایداری محصولات آرایشی
- ISO 11930:2019؛ ارزیابی حفاظت ضدمیکروبی محصول آرایشی
- ISO 22716:2007؛ اصول GMP برای تولید، کنترل، نگهداری و ارسال محصولات آرایشی